2977 drones als Twin Towers boven New York

Woensdagavond 9 september stijgen van Governors Island in New York duizenden lichtjes op. Ze draaien eerst in een spiraal boven het water van de haven. Dan staan ze er ineens: twee slanke, rechte silhouetten, op ware grootte, op de plek in de skyline waar vijfentwintig jaar lang niets meer stond. Een paar minuten blijven ze hangen. Dan gaan de lichten uit.

Het werk heet “2,977 Lights Over New York Harbor”: 2977 drones, één licht voor elk mens dat bij de aanslagen van 11 september 2001 omkwam. De drones vormden de omtrek van de Twin Towers en verschenen twee keer een kwartier, schrijft Galerie Magazine. Het Nederlandse collectief Drift, voorheen Studio Drift, werkte eraan mee. “Dus het is 2977 slachtoffers en we hebben er dus voor gekozen ook om elk slachtoffer te herinneren met een pixel”, zei medeoprichter Ralph Nauta tegen BNR.

Wie vloog er eigenlijk?

In het Nederlandse nieuws lijkt het een project van Drift. BNR kopt dat Nederlandse kunstenaars de torens lieten terugkeren, en schrijft dat het “precies vijfentwintig jaar na de aanslagen” gebeurde. Allebei klopt niet helemaal. De show was op woensdag 9 september, twee dagen voor de herdenking, meldt ABC7 New York. En in de credits bij Dezeen en Galerie staat Drift als artistiek adviseur, samen met de architecten Shigeru Ban en Dean Maltz. Creative director Addison Mehr ontwikkelde het project met nabestaanden, overlevenden en hulpverleners. Producent was Sky Elements, met droneartiest Yan Paul Dubbelman als medewerker.

Dat maakt Drift niet kleiner. De oprichters Lonneke Gordijn en Ralph Nauta zeggen het zelf zo: “As artists, we’re humbled as originators of the drone light show medium to be part of one of the most important remembrances of our lifetime.” Deel van, geen maker van. Drift ontwikkelde volgens BNR in 2008 al algoritmes om zwermen drones als kunstvorm te laten bewegen. Het collectief vloog eerder boven de Elbphilharmonie in Hamburg en bij 75 jaar bevrijding van Nederland. Volgens Nauta waren er in New York meer dan 160 mensen bij de uitvoering betrokken, en kostte het vergunningentraject opnieuw veel getouwtrek.

Hier is elke drone iemand

Wij vinden dit de sterkste droneshow die we tot nu toe hebben gezien, en dat komt niet door het aantal drones. Een lichtshow is meestal reclame: een logo, een aftelklok, een merknaam die even boven een stad hangt. Hier is elke drone een mens. 2977 is een getal dat je in een krant leest en weer vergeet. Boven het water, in de vorm van de gebouwen waar de meesten van hen omkwamen, heeft dat getal ineens een omvang. En de makers kozen voor iets dat verdwijnt. Twee keer een kwartier, daarna donker. Het werk was bedacht in gesprek met Tribute in Light, de twee lichtbundels die elk jaar rond de herdenking vanaf Lower Manhattan opgaan.

Een droneshow blijft een show, ook als hij goed is

Toch past hier een kanttekening, juist van een site die van drones houdt. Op X schreef iemand bij de beelden: “Technology can recreate the towers in the sky. It cannot bring back the people who were inside them.” Dat is de grens. Wij raken snel enthousiast over 2977 drones die zonder te botsen een gebouw op ware grootte tekenen, en dat is ook echt knap. Maar voor de mensen die aan het ontwerp meewerkten, zoals Terry Strada van 9/11 Families United en Jim Smith, wiens vrouw, politieagent Moira Smith, bij de aanslagen omkwam, gaat het niet om techniek. De makers namen daar tijd voor: ze spraken volgens Nauta uitgebreid met mensen die iemand verloren of de aanslagen overleefden. Daarmee staat of valt zo’n werk, niet met de vlieglogica.

Let op de spiraal voordat de torens verschijnen

Kijk de beelden terug bij ABC7 New York en let op de eerste minuten. De spiraal waarin de drones samenkomen verwijst naar een ontwerp dat nooit is gebouwd: het plan van het THINK-team, waar Shigeru Ban met Rafael Viñoly en David Rockwell aan werkte, met open, gevlochten torens boven de oude plattegronden. Tijdens de show klonk onder meer “On the Transmigration of Souls” van John Adams, een stuk dat hij na de aanslagen schreef, en muziek van Philip Glass en Max Richter. Vragen je kinderen daarna hoe zoiets kan, dan helpt drones uitleggen aan kinderen bij het technische deel. Het andere deel is aan jou.

Dat een Nederlands collectief erbij werd gevraagd, zegt iets over hoe ver de Nederlandse drone-expertise reikt. Waar die sector verder staat, lees je in ons stuk over groei en werk in de drone-industrie.

Rond vanavond gaan in Lower Manhattan de lichtbundels van Tribute in Light weer aan. De drones zijn dan al lang geland, en dat past: het ene werk keert elk jaar terug, het andere was er twee keer een kwartier.