Rood kruis negeren: bekeurd vanuit de lucht

Je rijdt over de A10, er gebeurt iets verderop en boven de rijstrook naast je springt een rood kruis aan. De meeste auto’s schuiven opzij. Eentje niet. Die rijdt gewoon door, langs de plek waar hulpverleners staan. Tot nu toe kwam zo iemand ermee weg als er toevallig geen agent keek. Voortaan kijkt er iets mee dat je niet ziet.

De politie gaat drones landelijk inzetten tegen ernstige verkeersovertredingen, meldt de NOS. Het gaat om rijden door een rood kruis, achteruitrijden op de snelweg en rijden over een puntstuk of verdrijvingsvlak. In Amsterdam is daar de afgelopen maanden mee geëxperimenteerd. Die proef is volgens de politie geslaagd en het Openbaar Ministerie heeft de werkwijze goedgekeurd, dus nu mag het in het hele land. Voor wie drone nieuws volgt is dit een nieuw hoofdstuk: de drone als handhaver, niet als verdachte.

Een boete zonder staandehouding, zo zit dat

De drone vliegt met twee piloten. Eentje bestuurt het toestel, de ander bedient de camera en zorgt dat de overtreding goed op beeld komt. Dat vertelt piloot Giovanni aan de NOS. Een foto volgt alleen als de piloot de overtreding zelf ziet gebeuren. Dat is geen nieuwe regel voor drones: ook een agent of een inspecteur van Rijkswaterstaat moet een overtreding met eigen ogen zien voor er een bekeuring uit mag.

Wat wel nieuw is: de boete komt op kenteken binnen, zonder dat iemand je aan de kant zet. Normaal heeft staandehouden de voorkeur, schrijft Transport-Online op basis van de politie, maar bij handhaving vanuit de lucht is dat vaak niet uitvoerbaar. De beelden dienen als basis voor de strafrechtelijke afhandeling. Daarbij telt het rijgedrag van vlak ervoor mee, naast de overtreding zelf. Dat rijgedrag bepaalt mede de hoogte van de boete.

Bij de Coentunnel in Amsterdam is de werkwijze al gebruikt. Daar zijn volgens de politie “de nodige overtredingen geconstateerd en beboet”, meldt AT5 op basis van een Facebookbericht van de politie. Hoeveel boetes het waren en om welke overtredingen het precies ging, is niet bekendgemaakt. Ter indicatie van wat er op het spel staat: in de Boetebase van het OM staat rijden over een rijstrook met een rood kruis erboven (feitcode R 610) op 290 euro.

De politie vliegt overigens al jaren met drones, tot nu toe vooral voor zoekacties, rechercheonderzoek en het in de gaten houden van mensenmassa’s. Verkeershandhaving is een nieuwe taak voor een bestaande vloot. Meer achtergrond staat op onze pagina over veiligheid en handhaving.

Goede maatregel, verkeerde slogan

Hier neemt deze redactie stelling. De maatregel zelf klopt. “Rode kruizen worden veelvuldig genegeerd”, zegt Tine Polmans van de Amsterdamse verkeerspolitie tegen de NOS, en agenten die na een ongeluk hulp verlenen zijn nu ook nog bezig met bekeuren. Dat werk uitbesteden aan een drone, gericht op gedrag dat hulpverleners in gevaar brengt, is moeilijk tegen te zijn. Dat de piloot de overtreding zelf moet zien is een echte waarborg, geen formaliteit.

De toon deugt niet. “Jij ziet ons niet, wij jou wel”, schreef de politie bij de aankondiging op Instagram. Op de reacties (“politiestaat”, “Big Brother”) antwoordt de politie dat je alleen in beeld komt bij een daadwerkelijke overtreding. Dat kan waar zijn en toch verkeerd vallen. Heimelijkheid als trots, dat is precies de toon die het draagvlak voor drones ondermijnt. Kondig aan waar en wanneer er gecontroleerd wordt en maak de cijfers openbaar, te beginnen met die van de Coentunnel. Handhaving die zichzelf laat controleren, hoeft zich niet te verstoppen.

Elke drone geldt nu als spion, ook die van jou

En nu het ongemakkelijke deel voor onze eigen kant. Wie drones een warm hart toedraagt, juicht elk nuttig gebruik toe. Maar deze toepassing heeft een prijs die recreatieve vliegers betalen. Elke drone boven een woonwijk of een veld geldt straks sneller als een vliegende camera van de overheid. Schrikreacties bij elke drone boven de wijk en klachten die daarbij horen: dat sentiment bestaat al en “de drone ziet jou wel, maar jij de drone niet” giet er olie op.

Het standaardantwoord, ook van piloot Giovanni (“als je je aan de regels houdt, hoef je je geen zorgen te maken”), is waar en tegelijk te makkelijk. Dat argument past op elke camera, overal, altijd. Daarmee is het geen argument meer maar een dooddoener. Wie het nut van drones wil verdedigen, moet de privacyvraag serieus nemen in plaats van hem weg te wuiven. Op X loopt die discussie inmiddels volop, onder meer onder een bericht over de eerste boetes uit de Amsterdamse proef.

Controleer je exploitantnummer voor je volgende vlucht

De handeling voor dit weekend is klein. De handhaving neemt toe, in het verkeer en in de lucht. Kijk dus of jouw eigen registratie op orde is: staat je exploitantnummer op je drone en klopt het nog? Hoe drone registreren via de RDW werkt lees je op onze registratiepagina. Vlieg je al een tijdje op routine, check er meteen bij waar mag je vliegen met een drone en of je de actuele drone regels nederland nog scherp hebt. Zones schuiven en regels veranderen, ook als je toestel hetzelfde blijft.

De eerste boetes buiten Amsterdam laten zien of dit beklijft

Het moment dat nu telt is de eerste landelijke controle buiten Amsterdam. Hoeveel boetes levert die op en waar wordt er gevlogen? En komt er een zaak waarin de rechter zich uitspreekt over dronebeelden als bewijs? Eerder ging het bij hulpverlening juist de andere kant op: de VRU-drone was binnen 3 minuten bij een brand in Veenendaal, en daar hoor je niemand over klagen. Blijven de cijfers binnen en de werkwijze onzichtbaar, dan blijft het bij het woord van de politie dat dit werkt. En dat is voor een maatregel die op heimelijkheid drijft precies te weinig.