Bijna geraakt, of 160 kilometer ver

Op de luchthaven van Chișinău staat op 9 september een regeringstoestel klaar om te vertrekken naar Oslo. Dan gaat het luchtruim dicht. De passagiers wachten, de toren wacht, en honderdzestig kilometer noordelijker ontploft een drone in een veld bij het dorp Mihăilenii Vechi. Diezelfde avond staat in de kranten dat het vliegtuig “bijna geraakt” werd.

Die twee zinnen gaan over hetzelfde voorval, en het verschil ertussen is de reden dat dit verhaal hier staat. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky zei dinsdag in een interview met CBS News dat Rusland zijn toestel in korte tijd twee keer heeft geviseerd, beide keren via Moldavisch luchtruim. “In Moldavië stond mijn presidentiële jet, en daarom vielen ze Moldavië aan”, zei hij, en over de terugreis via Chișinău een paar dagen later: “toen deden ze hetzelfde.” Dat tweede voorval was niet eerder gemeld.

Wie zei wat, en hoe ver stond het ding

De zwaarste formulering kwam niet uit Kyiv maar uit Oslo. De Noorse premier Jonas Gahr Støre zei dat het vliegtuig bij vertrek uit Moldavië bijna in botsing kwam met een drone. Daarna gingen de bijstellingen lopen. Meduza tekende op dat een bron uit Zelensky’s eigen kantoor tegen persbureau AFP zei dat de lezing van de Noorse premier “overdreven” was. Het Kremlin noemde de dreiging bij monde van woordvoerder Dmitri Peskov “illusoir”. De Moldavische regering zelf zei dat het luchtruim werd gesloten na detectie van een drone. Het nieuwsmedium Moldova Liberă legde het tijdvenster vast: om 16.30 uur kwam de melding binnen dat er een drone in het luchtruim zat, en na 17.20 uur werd bekend dat die bij Mihăilenii Vechi in het district Rîșcani was geëxplodeerd, ongeveer 160 kilometer van de luchthaven van Chișinău, waarna de restricties werden opgeheven.

Die 160 kilometer is het enige harde getal in het hele verhaal, en het staat haaks op het beeld dat blijft hangen. Een drone die in het noorden van het land neerkomt, is op dat moment niet bij de startbaan in de hoofdstad. Dat maakt het sluiten van het luchtruim volkomen logisch, want je weet op dat moment niet waar het volgende spoor opduikt. Het maakt “bijna in botsing” iets wat uit de openbaar gemaakte gegevens niet volgt. Wat ontbreekt is precies het stuk dat het wél zou kunnen onderbouwen: waar en wanneer er nog meer iets op de radar stond.

Vier gegevens en dit hele gesprek is voorbij

Ons standpunt: bij elke melding van dit type moet de detectiekant openbaar, en die is het bijna nooit. Vier dingen zijn genoeg. Het tijdstip waarop de drone voor het eerst op de radar verscheen. De positie op dat moment. De koers en snelheid van het spoor. En hoe het spoor werd geclassificeerd, dus of er iemand naar keek of dat een systeem hem automatisch als drone bestempelde. Met die vier regels kan iedereen zelf zien of een toestel echt in gevaar was of dat een voorzorgsmaatregel achteraf tot een aanslagpoging is gegroeid.

Dat is geen theoretische wens. We hebben dit jaar al gezien hoe hard zo’n claim kan omvallen toen de Poolse radar bij Rzeszów drones meldde die vogels bleken te zijn. En we hebben gezien hoe duur het is om zonder die gegevens te reageren, toen Roemeense F-16’s op één drone werden gestuurd en toen Finland zijn luchtruim vier uur dichtgooide. Elke keer is het patroon hetzelfde: het besluit is verdedigbaar, de onderbouwing komt nooit.

Hier moeten we onze eigen kant corrigeren, want de sceptici schieten door. Uit “bijna geraakt klopt niet” volgt niet “er was niets aan de hand”. Er ontplofte een drone op het grondgebied van een land dat geen partij is in deze oorlog, het luchtruim ging dicht en een paar dagen later gebeurde het opnieuw. Dat is op zichzelf ernstig genoeg, ook zonder bijna-botsing. Wie het incident wegzet omdat de sterkste zin overdreven was, doet precies wat hij de ander verwijt: een conclusie trekken die verder gaat dan de gegevens dragen. En het Kremlin dat “illusoir” roept, is in dit dossier de laatste partij die om bewijs mag vragen.

Zoek bij de volgende melding eerst het tijdvenster op

Bij de eerstvolgende melding over een drone boven een luchthaven, ook een Nederlandse, kun je binnen een minuut zelf een stap verder komen dan de kop. Kijk of er een NOTAM bij hoort en lees daarin het tijdvenster: hoe laat ging het luchtruim dicht en hoe laat weer open. Zet dat naast het tijdstip dat in het nieuwsbericht staat. Loopt de sluiting een half uur vóór de melding, dan zag iemand iets op een scherm; begint hij erna, dan was het een reactie op een telefoontje. Bij Chișinău kun je dat zelf doen: 16.30 uur melding, na 17.20 uur de explosie, bijna een uur dicht. Precies het stuk dat nog ontbreekt is waar en wanneer de radar de drone voor het eerst zag. Dat is het verschil tussen detectie en gerucht, en je hebt er geen bronnen bij de inlichtingendienst voor nodig.

Moldavië gaat op termijn zijn eigen radarbeeld moeten kunnen laten zien, want het land ligt tussen twee partijen in en heeft van geen van beide het voordeel van de twijfel. Het moment om op te letten is de eerstvolgende luchtruimsluiting boven Chișinău. Komt daar dan een spoor met tijdstempels bij, dan is er iets veranderd. Blijft het bij een persbericht met het woord “geviseerd”, dan is dit weer een incident waarvan we de belangrijkste gegevens nooit te zien krijgen.